OKUR, Kitaplar Yalnız Kalmasın Diye Çıktı
 

Alevilik ve Bektaşilik İslamla mı Başladı?

Başta Hacı Bektaş menkıbesi, Hacım Sultan, Abdal Musa, Kaygusuz Baba, Seyyid Ali Sultan, Otman Baba, Koyun Baba olmak üzere meseleye ilişkin olarak çeşitli menakıb ele alınıyor. Menakıbı özet bir dille tahlil eden yazar, menakıb içerisinde yer alan ve kendisinin heterodoksi dediği mefhumları tabir-i caizse, cımbız ile çekerek gözler önüne seriyor. Heterodoks tabirini ise özetle ‘merkez dışı’ olarak tanımladığını söyleyebiliriz.

Eserin çıkış noktası ‘İslamiyet öncesinde Türklerin kabul ettiği dinlerin de Alevi Bektaşi Kültürü içerisinde yer edindiği’de iddiası üzerine kurulu. Bu düşünceden hareketle eski Türk geleneksel inançları, Şamanizm, uzak doğu dinleri, İran dinleri, Hıristiyanlık, Musevilik gibi dinleri ve mezkur dinlere dahil olan Türkleri ele alıyor. İnancın din boyutunda olması halinde bir değişim gerçekleşse de nispeten izlerin kalacağını iddia eden yazar, Alevi Bektaşi inancın mezkur dinlerin sinmiş olduğunu iddia ettiği izlerini bizlere aktarıyor.

Türkler’de Kültler

Türk eski hayatından ve inancından hareketle Türkler arasında yer alan kültler de ele alınıyor. Dağ-tepe kültü, taş-kaya kültü, ağaç kültü ve atalar kültü bu anlamda bu bölümde tahlil ediliyor. Ve yine bu kültlerin Alevi Bektaşi inanç algısına dahil ettiği izler aktarılıyor.

Müellifin diğer eserlerini de meseleye dahil edersek Yeseviye, Haydariye, Bektaşiye gibi tarikatlar başta olmak üzere birçok Türk tarikatının öğretisinin mutlak suretle Şamanizm’den etkilendiği iddiasını rahat bir şekilde görebiliriz. Başta dedeler/babalar eşliğindeki törenler olmak üzere yazar tarafından birçok husus Şamanizm ile ilintili olarak gösterilmektedir. Evliyaların kerametleri meselesini de Şamanizm’den mülhem olarak ele almıştır. Şifacılık, gaipten haber verme, don değiştirme, hulul, kadın erkek ortak törenleri ve tahta kılıçla savaşma gibi Türk tarikatlarından mütevellit figürlerde görülen benzeri özelliklerin büyük kısmı yazar tarafından Şamanizm kökenli olarak yorumlanır. Yazara göre özetle evliya kültü Şaman/kam kültü üzerine bina edilmiştir.

Kutsal Kitap ile İlişkisi

Yazar İslam öncesi Alevi Bektaşi inanç temelleri arasında Hıristiyan öğretilerinin de etkili bir şekilde dahli olduğunu iddia eder. Meseleyi izah etmek namına Kitab-ı Mukaddes Kaynaklı İnanç Motifleri adı altında da bir başlık açar. Genel düşüncesini açıkladıktan sonra Hz. İsa’ya atfedilen özelliklerden, Türk tarikatları ve özellikle Bektaşilik ile Alevilik öğretisi içerisinde görünenleri ele alır. Göğe çekilmek, suyu kana çevirmek, halka felaket musallat etmek, bereket getirmek, az yiyecekle çok kişiyi doyurmak, körleri gördürmek, ölü insan ve hayvan diriltmek, nefes evladı edinmek gibi çeşitli hadiseler Kitab-ı Mukaddes’de yer alır. Yazar Alevi Bektaşi inançları içerisinde yer alan benzer hadiselerden hareketle vakıanın kutsal kitaptan mülhem olduğunu mukayeseli tahliller ile iddia etmektedir.

Alevi Bektaşi İnançlarının İslam Öncesi Temelleri

Ahmet Yaşar Ocak

İletişim Yayınları

2013

 

Gökhan Gökçek

 

Bu yazıyı paylaş
Henüz yorum yok...

Yorum yapmak ister misiniz?