Genel / Yazılar

Hermes’ten İdris’e, Oradan Her Şeye

Share this post
Hermetik felsefe olarak adlandırılabilecek sistemi incelemek, İslam felsefesinin kaynaklarını ve yönelimlerini anlamak için faydalı olabilir.

Mahmud Erol Kılıç’ın “İslam Kaynakları Işığında Hermes ve Hermetik Düşünce” altbaşlıklı incelemesi Hermesler Hermesi 2010 yılında yayımlandığında dinler tarihçileri, felsefeciler, bilim tarihçileri, tradisyonalizme ve okült bilgiye meraklı geniş ve farklı ilgilere sahip bir okur kitlesi tarafından heyecanla karşılanmıştı. Bu denli muhtelif alanın odak noktasında duran bu kitap önemli bir boşluğu doldurmuştu. Hermes’in ve Hermetizmin ne olduğuna, tarihî gelişimine, kültürler arası etkileşimine ve dönüşümüne dair derli toplu, muğlaklaştırılmamış bilakis sarih ve birincil kaynaklara başvurularak hazırlanmış bu inceleme, basıldığından kısa süre sonra tükenmişti. Bereket, Sufi Kitap’ın marifetiyle bu eser yeniden yayımlandı ve akademik kamunun olduğu kadar merak sahibi okurların da dikkatine sunuldu.

Bu yeniden basım vesilesiyle Kılıç’ın Hermes üzerine incelemesinin merkezîliği üzerinde durmakta fayda var kanaatindeyiz. Bakış açısına göre değişebilmekle birlikte tarihsel veya kurgusal bir karakter olan Hermes ve Hermetizm birkaç açıdan önemli olduğu aşikar. Birincisi, Eliade’nin açtığı evlekte Hermetik külliyatın bir din ya da dinî felsefe olarak okunması, kabaca M.Ö 3. yüzyıl ile M.S. 3. yüzyıl arasında yaşayan homo religious’un dünyasını ve metafiziğini kuran unsurları anlamak için zengin bilgiler ihtiva ediyor. Bu dönemde Yahudi- Mısır senkrektizmi ağır basacak şekilde içinde Mısır dini motiflerini, Tevratî, Zerdüştî, Stoacı, Platoncu, Yeni Platoncu, Pisagorcu ve Gnostik temaları taşıyan bu külliyatın incelenmesiyle o dönemin dindar insanının zihnini; âlemle, kendiyle ve Yaradan’la kurduğu ilişkiyi tanımak mümkün.

Hermetik ve Tasavvuf

Diğer yandan, Hermetik bilimlere yönelik bir inceleme, bilim tarihçileri ve bilim felsefecileri için de hakim pozitivist okumanın dışında bir perspektif teklif edebilir. Nitekim Kılıç’ın çalışması, Hermetizmin ihtiva ettiği metafizikle doğrudan irtibatlı bütüncül evren anlayışının ve bunun türettiği ilimler olan simya, maji, havas ilmi ve astroloji gibi alanların tarihine ve dönüşümüne dair veriler de sunuyor. Son olarak, Hermetik felsefe olarak adlandırılabilecek sistemi incelemek, İslam felsefesinin kaynaklarını ve yönelimlerini anlamak için faydalı olabilir. Bununla alakalı olarak, Hermetik külliyatın bu yönde bir okuması, onun İslam metafiziğine ve tasavvufa nasıl entegre olabildiğini de anlamayı mümkün kılabilir. Tam da burada, Seyyid Hüseyin Nasr’a kulak verebiliriz: “İslam’daki Hermetik külliyatı ciddi bir şekilde incelemek gerekmektedir. Çünkü böyle bir çalışma İslamî bilim, felsefe ve kozmolojik doktrinlerin temel vechelerini sunmanın yanı sıra, Müslümanların kendi İslamî tevhid esaslarıyla kadim çağlardan tevarüs eden bilimleri nasıl bir potada eritip, bir birleşik âlem yaratabildiklerini anlayabilmemiz için de bizim için bir aracı olacaktır.»

Kılıç’ı 1989’da yüksek lisans tezi olarak bu konuyu çalışmaya yönelten neden Nasr’ın bu satırlarına muhatap olması mıdır bilemeyiz ama cesaret isteyen bir işe giriştiği muhakkak. Türkçede Hermes üzerine bilimsel çalışmalar arkeoloji ve antropoloji alanında olmak üzere bir elin parmaklarını geçmiyor. Kılıç’ın incelemesi ise, bu alanda yürütülecek çalışmalar için başvuru kaynağı olacak bir eser. Nitekim ezoterik ve okült yönü ağır basan, metinlerinin yeraltına çekildiği, sahih ve otantik eserleri sahtelerinden ayırmanın çok zor olduğu, popülerize edilmiş haliyle iyice muğlaklaşan ve oldukça uzun bir tarihe sahip bir meseleyi, olabildiğince bilimsel, hesabı verilebilir, birincil ve muteber kaynaklara başvurarak ve sistemli ve sarih bir şekilde ele alıyor.

Yeni Okumaların Önünü Açıyor

Hermetik külliyatın batılı ve Arapça kaynaklarının bibliyografyası ve özetlerini sunduğu bölüm, hem Hermetik metinlerin ele aldığı konu ve meseleleri anlamaya yarıyor hem de ileride bu konuyu çalışacakların işini kolaylaştıracak bir kaynakça ortaya koyuyor. Hermetik felsefe ve bilimlerin ……………………………………………………………………………………………………………………………

Burcu Bayer

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

*

Önerilen Yazılar